کمخونی شدید چه به عنوان یک بیماری مزمن و چه به عنوان علامت بیماریهای دیگر، با تعداد کم گلبولهای قرمز خون یا غلظت کمتر از حد طبیعی هموگلوبین در بدن شناخته میشود. هنگامی که سطح هموگلوبین خون پایین باشد، اکسیژن کافی به اندامهای بدن نمیرسد و منجر به بروز علائمی مانند خستگی، ضعف و تنگی نفس میشود. در این مطلب درباره درمان سریع کم خونی شدید با ما همراه باشید.
آیا کم خونی درمان دارد؟
پاسخ به این سؤال مثبت است. کمخونی شدید ناشی از فقر آهن ممکن است خطر ابتلا به بیماریهای قلبی مانند ضربان سریع و غیرطبیعی قلب (تاکیکاردی) یا نارسایی قلبی را افزایش دهد. بنابراین به محض مشاهده هرگونه علائم کمخونی، درمان آن ضروری است. کمخونی، بسیار شایع و البته در اکثر موارد بهسادگی قابل درمان است.
دکتر متخصص داخلی میتواند درمانهای پزشکی و در کنار آن، نکات ساده خانگی را برای کمک به بیماران در به حداقل رساندن علائم ارائه دهد. برخی از این نکات خانگی به رعایت سبک زندگی سالم مانند استراحت کافی، ورزش منظم و مدیریت استرس تأکید دارند.
بهترین مواد غذایی برای درمان کم خونی
طبق نظر متخصصان، در کنار این موارد، بهترین درمان سریع کمخونی شدید معمولا داشتن تغذیه مناسب و مصرف برخی مواد غذایی مفید است. در ادامه، به مهمترین مواد غذایی مفید برای کمخونی اشاره میکنیم.
انواع گوشت سرشار از آهن
بدون شک، گوشت قرمز، مرغ و ماهی جزو بهترین منابع آهن برای درمان کم خونی هستند. دلیل این امر، وجود آهن هِم در گوشت حیوانات است که علاوه بر جذب بهتر توسط رودهها، در ساخت هموگلوبین تأثیر بیشتری دارد و برای افزایش سطح آهن نیز مناسبتر است. آهن هِم ۹۵٪ از کل آهن مورد نیاز بدن را تشکیل میدهد.
طبق نظر بسیاری از متخصصان، مصرف گوشت قرمز باید به حداکثر ۳ وعده یا حدود ۳۵۰ تا ۵۰۰ گرم (پخته شده) در هفته محدود شود. البته، مصرف مرغ و ماهی به جای گوشت قرمز، بیشتر توصیه میشود.
مهمترین منابع غنی از آهن گوشت قرمز، مرغ، آبزیان و فرآوردههای فرعی حیوانات عبارتاند از:
· گوشت گاو
· گوشت گوسفند
· جگر
· مرغ
· بوقلمون
· ژامبون
· گوشت صدف
· ماهی سالمون
· ماهی تن
· ماهی ساردین
· میگو
مصرف چغندر به دلیل داشتن آهن و فولات که برای تولید گلبولهای قرمز ضروری هستند، اغلب به عنوان یک توصیه غذایی برای افراد مبتلا به کمخونی تجویز میشود. مصرف منظم این نوع صیفیجات میتواند به بهبود سطح هموگلوبین خون و در نتیجه انتقال بهتر اکسیژن در بدن کمک کند.
چغندر را میتوان به اشکال مختلفی مانند خام (مصرف به شکل سالاد)، بخارپز یا پخته شده مصرف کرد. نوشیدن آب چغندر با معده خالی نیز روشی کاربردی برای جذب بیشتر مواد مغذی آن است.
مرکبات
طبق تحقیقات دانشمندان، مصرف منظم ویتامین C جذب آهن را در افراد مبتلا به کمخونی از نوع فقر آهن بهبود میبخشد. ویتامین C جذب آهن غیر هِم (آهن گیاهی) را در روده افزایش میدهد. در نتیجه، به تولید هموگلوبین خون کمک میکند.
مصرف منابع طبیعی ویتامین C مانند پرتقال، لیمو ترش، لیمو شیرین و نارنج را در رژیم غذایی روزانه خود بگنجانید. مصرف منظم این میوهها میتواند در جذب بهتر آهن و بهبود کمخونی مؤثر باشد.
شیره سیاه چغندر
شیره چغندر یا ملاس سیاه، منبع طبیعی سرشار از آهن، ویتامینهای گروه ب و مواد معدنی ضروری مانند منیزیم و کلسیم است. مصرف منظم این ماده طبیعی میتواند به تولید گلبولهای قرمز خون و بهبود سطح هموگلوبین کمک کند و برای افراد مبتلا به کمخونی فقر آهن مفید باشد. یکی از راههای مصرف ملاس سیاه، مخلوط کردن یک قاشق چایخوری از آن در یک فنجان آب گرم یا شیر گیاهی است. برای افزایش جذب آهن میتوان این مخلوط را یک بار در روز، ترجیحا با معده خالی مصرف کرد.
اسفناج
کمخونی ممکن است ناشی از کمبود مواد مغذی از جمله اسید فولیک باشد که برای تولید گلبولهای قرمز سالم ضروری است. کمبود اسید فولیک میتواند منجر به کمخونی مگالوبلاستیک شود. در این نوع کمخونی، گلبولهای قرمز از نظر اندازه، بزرگ ولی نابالغ میشوند و نمیتوانند عملکرد مناسبی داشته باشند. گنجاندن سبزیهایی با برگ سبز تیره بهویژه اسفناج در رژیم غذایی میتواند به مدیریت کمبود اسید فولیک کمک کند زیرا اسفناج منبع غنی فولات به همراه آهن، ویتامین A و ویتامین C است. اسفناج حاوی ویتامین ب ۱۲ نیست. بااینحال، در سلامت کلی خون تأثیر دارد و باید به طور منظم به صورت پخته یا کمی تفت داده شده مصرف شود تا جذب مواد مغذی آن افزایش یابد.
موز
موز میوهای مغذی حاوی مقادیر متوسطی از ویتامین C، فولات و پتاسیم است که به سلامت عمومی بدن کمک کرده و در بهبود عملکردهای متابولیک بدن نقش دارد. اگرچه موز فقط کمی آهن دارد، اما ویتامین C موجود در آن میتواند به افزایش جذب آهن از سایر منابع غذایی کمک کند. بنابراین، موز را میتوان با هدف بهبود سطح هموگلوبین و به عنوان یک غذای کمکی در یک رژیم غذایی متعادل گنجاند. البته، مصرف این میوه نباید به عنوان درمان اصلی کمخونی شدید در نظر گرفته شود.
خرما، کشمش و انجیر
کشمش و خرما از منابع طبیعی آهن به شمار میروند و مقدار مناسبی فیبر و انرژی برای بدن فراهم میکنند. اگرچه این مواد غذایی فقط مقدار کمی ویتامین C دارند، اما ترکیب آنها با میوههای سرشار از ویتامین C مانند پرتقال میتواند به بهبود جذب آهن کمک کند. بنابراین، مصرف خرما، کشمش و انجیر خیس خورده برای چند بار در هفته بهخصوص مواقعی که با سایر غذاهای سرشار از آهن و ویتامین C ترکیب میشوند، میتواند به مرور زمان سطح هموگلوبین خون را متعادل کند.
حبوبات
حبوبات بهویژه انواع لوبیا منابع مناسب و نسبتا ارزانی از آهن برای درمان کمخونی به شمار میروند. برخی از حبوبات سرشار از آهن عبارتاند از:
· لوبیا قرمز
· لوبیا چیتی
· لوبیا چشم بلبلی
· لوبیا سیاه
· عدس
· نخود
· نخود فرنگی
مکملهای آهن
اگر از طریق رژیم غذایی معمول خود آهن کافی دریافت نکنید، ممکن است پزشک متخصص مصرف دوز مشخصی از مکملها را به شما توصیه کند. معمولاً طی ۶ تا ۸ هفته سطح هموگلوبین به حالت طبیعی بازمیگردد، اما پر شدن کامل ذخایر آهن بدن (فریتین) میتواند تا ۳ تا ۶ ماه زمان ببرد. به همین دلیل، حتی با بهبود علائم، قطع مکمل باید با نظر پزشک باشد.
مکمل آهن به صورت کپسول، قرص بلعیدنی، قرص جویدنی و شربت در بازار موجود است. مصرف آن با معده خالی جذب را بهتر میکند، اما گاهی باعث تهوع، اسهال یا گرفتگی معده میشود که در این صورت میتوان آن را همراه با کمی غذا مصرف کرد. در صورت مصرف داروهای دیگر، به دلیل احتمال تداخل دارویی حتما با پزشک مشورت کنید.
روزانه به چه مقدار آهن نیاز داریم؟
میزان توصیه شده روزانه (RDA) آهن بر اساس سن و جنسیت افراد متفاوت است:
· مردان ۱۹ تا ۵۰ ساله: ۸ میلیگرم
· زنان ۱۹ تا ۵۰ ساله: ۱۸ میلیگرم
· زنان باردار: ۲۷ میلیگرم
· مادران شیرده: ۱۰ میلیگرم
· بزرگسالان بالای ۵۱ سال: ۸ میلیگرم
البته، در صورت داشتن کمخونی شدید، دکتر متخصص داخلی ممکن است مصرف دوز بالاتری از آهن را برای بازیابی ذخایر آهن بدن فرد تجویز کند.
کلام آخر
کم خونی شدید زمانی اتفاق می افتد که تعداد گلبولهای قرمز خون کافی نباشد یا این گلبولها بهخوبی کار نکنند. برخی از افراد در ابتدای تولد ممکن است به نوعی کمخونی شدید مبتلا باشند اما بیشتر افرادی که کمخونی دارند، به مرور زمان به این عارضه مبتلا میشوند. در این میان، مصرف برخی از مواد غذایی سرشار از آهن مانند گوشت و حبوبات میتواند به بهبود علائم کمخونی کمک کند. گنجاندن غذاهای سرشار از ویتامین C مانند مرکبات در کنار غذاهای سرشار از آهن در برنامه غذایی افراد نیز میتواند توانایی بدن را در جذب مؤثر آهن افزایش دهد.
منابع:
